Ζωζώ Νταλμάς: Η Ελληνίδα καλλονή των θρυλικών «Σαντέ» που έκλεψε την καρδιά του Κεμάλ Ατατούρκ
«Έζησα τα πάντα, έκανα τα πάντα, δεν είχα φραγμούς, ήμουν ελεύθερη»:
αυτά είναι τα λόγια της Ζωζώς Νταλμάς, της όμορφης γυναίκας που κάποτε
κοσμούσε τα πακέτα τσιγάρων Σαντέ, υπήρξε ερωμένη του Κεμάλ Ατατούρκ και
μεσουράνησε την περίοδο του Μεσοπολέμου. Ήθελε να τη θυμούνται, όπως η
ίδια έχει εξομολογηθεί, ως «μια όμορφη και λαμπερή πρωταγωνίστρια του
θεάτρου και συνεπή Ελληνίδα».
Η Ζωή Σταυρινού, όπως ήταν το πραγματικό της όνομα, γεννήθηκε στην
Κωνσταντινούπολη, ανήμερα του Αγίου Σπυρίδωνος, το 1906 και μεγάλωσε στη
Θεσσαλονίκη, όπου έφτασε με τη μητέρα της και τη γιαγιά της μετά από
τους διωγμούς των Νεότουρκων. Έζησε στις προσφυγικές γειτονιές και πήρε
μαθήματα τραγουδιού στο ωδείο Γρέκου. Σε ηλικία 12 ετών αρραβωνιάστηκε έναν αεροπόρο και παντρεύτηκε δύο χρόνια αργότερα,
όταν ήταν 14 ετών. Σε έξι μήνες όμως τον εγκατέλειψε κι εκείνος από τη
στενοχώρια του προσπάθησε να αυτοκτονήσει, πυροβολώντας τον εαυτό του
στο στήθος.
Φιλοδοξώντας να γίνει τραγουδίστρια της όπερας, η νεαρή Ζωή
βρέθηκε στο Μιλάνο, αλλά τελικά γύρισε στην Ελλάδα και άρχισε την
καριέρα της στο θέατρο. Η πρώτη της εμφάνιση έγινε το 1922
με τον θίασο της Ένκελ στη Θεσσαλονίκη στην παράσταση «Χορ Χορ Αγάς»,
όπου χορεύοντας τον χορό της κοιλιάς, προκαλούσε πανικό στο ανδρικό
κοινό.
Με τον ίδιο θίασο αργότερα βρέθηκε στην Αλεξάνδρεια για περιοδεία. Εκεί την ερωτεύτηκε ένας Αιγύπτιος πρίγκιπας.
Έζησαν μαζί για εφτά μήνες. «Χαρέμι, καφάσι, τσαρτσάφι, φερετζέ, απ’
όλα» έχει πει η ίδια για εκείνη την περίοδο της ζωής της. «Και τι δεν
ξόδευε για μένα. Τα μπριγιάντια δεν ήξερα πού να τα βάλω. Στόλιζα μ’
αυτά και τις καλτσοδέτες μου, ακόμη και τις τόκες των παπουτσιών μου.
Και λίρα με ουρά! Αλλά εγώ δεν είχα ιδέα του χρήματος. Τα τσεκ τα έχωνα
μέσα στα παπούτσια μου στα ντουλάπια. Αυτή η νύχτα της Χαλιμάς κράτησε
οχτώ ολόκληρους μήνες. Στο διάστημα αυτό γυρίσαμε όλο τον κόσμο.
Βενετία, Μιλάνο, Παρίσι...» Μόλις όμως ο πρίγκιπας τής ζήτησε να παντρευτούν, εκείνη το έσκασε με έναν καπετάνιο κι επέστρεψε στην πατρίδα.
Στην Αθήνα γίνεται πρωταγωνίστρια του μουσικού θεάτρου, μέχρι το 1925 είχε καθιερωθεί ως απόλυτη ντίβα,
ενώ παράλληλα ταξιδεύει συχνά στην Κωνσταντινούπολη, όπου συμμετέχει σε
αρκετές τουρκικές ταινίες, όπως «Τα κύματα του Βοσπόρου», που έσπαγαν
ταμεία και στους ελληνικούς κινηματογράφους.
Το 1925 ήταν μια σημαντική χρονιά για εκείνη. Ένα βράδυ σε ένα κέντρο όπου εμφανιζόταν στην Κωνσταντινούπολη γνωρίζει τον Κεμάλ Ατατούρκ.
Όπως η ίδια έχει αποκαλύψει, πέρασαν το βράδυ μαζί, αλλά εκείνος το
πρωί φεύγοντας, άφησε στο κομοδίνο χίλιες λίρες. Η Νταλμάς έγινε έξαλλη
με αυτή την προσβολή. Πήρε ένα ψαλίδι και έκοψε προσεχτικά το σημείο
από το χαρτονόμισμα που είχε το πρόσωπό του. «Από αυτό που μου αφήσατε,
πήρα ό,τι μου χρειαζόταν. Το υπόλοιπο σας το επιστρέφω, γιατί μου είναι
εντελώς άχρηστο» του έγραψε σε ένα σημείωμα. Ο Κεμάλ το επόμενο βράδυ
της έστειλε λουλούδια και ένα ακριβό κόσμημα, μα εκείνη του τα γύρισε
όλα πίσω. Έτσι ξεκίνησε ένας θυελλώδης έρωτας ανάμεσά τους, που κράτησε ως τον θάνατο του Κεμάλ.
Οι φήμες για χρόνια οργίαζαν, μερικές ίσως της άφηνε η ίδια να
κυκλοφορούν, ενώ κάποιοι ισχυρίζονταν πως στην πραγματικότητα
λειτουργούσε ως κατάσκοπος των Τούρκων κατ' εντολή του Βενιζέλου.
Εκείνη πάντα έλεγε ότι ήταν απλώς Ελληνίδα. Σε συνέντευξή της το 1962
είχε δηλώσει για τον έρωτά της με τον Κεμάλ: «“Άστα, μπαμπά” του έλεγα
ειρωνικά, “το θες ή δεν το θες, είσαι Ρωμιός! Από πού ήταν η γιαγιά σου;
Δεν ήταν η κυρα-Μαρία από τα Γιάννενα; Ύστερα … τούρκεψες, μπαμπά”! Κι
αυτός χαχάνιζε, χτυπιόταν, άρπαζε ένα μπουκάλι με ρακή, έπινε στην υγειά
μου και στην… ελληνοτουρκική φιλία».
Το 1931 γίνεται γνωστή σε όλη την ελληνική επικράτεια, όταν το
πανέμορφο πρόσωπό της μπαίνει στο πακέτο των τσιγάρων Σαντε. Όλοι πια
μιλούν για την ξανθιά καλλονή. Ο εθισμός της στα ναρκωτικά την έμπλεξε σε μια απίστευτη ιστορία το 1933,
όταν εξαρθρώθηκε ένα δίκτυο λαθρεμπόρων, αν και τελικά η ίδια γλίτωσε
τη σύλληψη διότι «ήταν δι’ ιδίαν της χρήσιν, καθ΄ όσον, ως γνωστόν, από
ετών είναι κοκαϊνομανής», όπως αναφέρεται στα πρακτικά.
Η Νταλμάς ήταν μοιραία γυναίκα, ζούσε για τον έρωτα κι είχε
αμέτρητους θαυμαστές, όμως ίδια δεν έμοιαζε ποτέ ικανοποιημένη από τις
επιτυχίες. «Νομίζετε πως μία καλλιτέχνις της δικής μου ιδιοσυγκρασίας,
μποέμισσα από κούνια και αδιόρθωτη αναρχική που δεν μπορεί να ανεχθεί
ρέγουλες, ετικέτες και δεσμούς σκλαβιάς, δεν έχει καμία φιλοσοφική αρχή;
Ε, λοιπόν εγώ έχω μία. Η ζωή δεν έχει καμία απολύτως αξία, όταν δεν μοιάζει με ρομάντζο», έλεγε χαρακτηριστικά.
Εκρηκτική προσωπικότητα και με ροπή στις καταχρήσεις, δεν πρωταγωνιστούσε μόνο στη σκηνή, αλλά και σε επεισόδια που αναστάτωναν τα χρηστά ήθη
της εποχής της. «Γλεντώ, πίνω, αγαπώ. Δεν μπορώ να ζήσω χωρίς γλέντι,
χωρίς έρωτα. Οι άνθρωποι τυλίγουν τη ζωή με πολλή ετικέτα, τη φορτώνουν
με σοβαρότητα. Κι αυτό είναι το δράμα τους. Ο έρωτας και το γλέντι
λύνουν από τη ζωή τα δεσμά και της δίνουν έναν τόνο ελαφρότητας που
είναι στη φύση της» αναφέρει στα απομνημονεύματά της.
Την πρωτοχρονιά του 1937, στο μπαρ Τοκατλιάν του Πέραν, γλεντούσε κι
έπινε μέχρι τελικής πτώσεως. Όταν πια οι ιδιοκτήτες αρνήθηκαν να της
δώσουν άλλο ποτό, έξαλλη άρχισε να σπάει κυριολεκτικά ό,τι έβρισκε
μπροστά της. Την επόμενη μέρα βέβαια αναγκάστηκε να πληρώσει τις ζημιές.
Το χειρότερο όμως ήταν όταν της αφαίρεσαν την άδεια άσκησης του επαγγέλματος της ηθοποιού, εξαιτίας της κακής διαγωγής της.
Η Ζωζώ όμως δεν πτοήθηκε. Άρχισε να εμφανίζεται στην Όαση του Ζαππείου,
που λειτουργούσε ως βαριετέ, οπότε δεν χρειαζόταν άδεια για να εργαστεί
εκεί, ενώ παράλληλα έκανε προσφυγές για να ανακληθεί η απόφαση.
Την περίοδο της Κατοχής, αρνήθηκε να καταδώσει τους συναδέλφους της, έφαγε πολύ ξύλο από τους Γερμανούς και
έτσι έχασε το παιδί που κυοφορούσε. Ευτυχώς ήξερε λίγα γερμανικά και
κατάφερε να πείσει τους βασανιστές να μην τη σκοτώσουν. Κάποιοι μάλιστα
λένε ότι ο Γερμανός διοικητής ήταν κρυφά ερωτευμένος μαζί της και
γι’αυτό της χάρισε τη ζωή.
Στα τέλη της δεκαετίας του ’50, αποφάσισε να εγκαταλείψει το θέατρο και απομονώθηκε σε
ένα υπόγειο δυάρι στην οδό Τρικάλων στους Αμπελοκήπους. Ζούσε μοναχικά
και χωρίς χρήματα. Ο Δημήτρης Ιβάνωφ, χορευτής και μεγάλος της
θαυμαστής, έχει πει για εκείνη: «Θα μπορούσε να έχει τη μισή Αθήνα δική
της. Σκόρπιζε τα χρήματά της δεξιά και αριστερά. Δεν υπολόγιζε το χρήμα.
Μέσα στα απομνημονεύματά της λέει ότι είχε γίνει νονά σε 104 βαφτίσεις
και είχε κάνει 45 γάμους με προικοδότηση. Επίσης είχε δώσει πολλά λεφτά στον Ερυθρό Σταυρό, ως δωρεά.
Μέσα στο βιβλίο μάλιστα αναφέρουμε πως, όταν την είχε στο πλευρό του ο
πρίγκιπας της Αιγύπτου στο παλάτι, εκείνη του έφυγε, πήγε στη
Θεσσαλονίκη και ανοικοδόμησε το “Ραχμανίκειο γηροκομείο”. Απέκτησε πολλά
λεφτά, από τα οποία δεν κράτησε ούτε μια δραχμή. Πέθανε πάμπτωχη σε έναν οίκο ευγηρίας την οποία είχα βάλει εγώ. Και μαζί με τη σύνταξή της, έδινα και εγώ κάποια χρήματα για να την προσέχουν».
Το 1984 κυκλοφόρησε ένα δημοσίευμα που την ήθελε νεκρή, γεγονός που
προκάλεσε τη δυσαρέσκειά της. Η αλήθεια όμως ήταν ότι πλέον ζούσε στο
γηροκομείο, όπου και τελικά πέθανε στις 31 Ιουλίου 1988.
Την πολυτάραχη ζωή της την περιέγραψε η ίδια στο βιβλίο
«Εγώ, η Ζωζώ Νταλμάς», που συνέγραψε ο ηθοποιός και φίλος της, Βασίλης
Κολοβός.
Ρόζα Μπότσαρη: Η Ελληνίδα καλλονή, κόρη του Μάρκου Μπότσαρη που έμεινε στο πάνθεον των πιο ωραίων γυναικών
Στην Schönheiten-Galerie, την «Πινακοθήκη των Καλλονών», που
βρίσκεται στο Μόναχο, υπάρχει μια συλλογή από 36 πορτρέτα των ωραιότερων
γυναικών από την αριστοκρατία και την μεσαία τάξη του Μονάχου, που
ζωγράφισε μεταξύ 1827 και 1850 κυρίως ο Joseph Karl Stieler.
Κάποια από τα πιο γνωστά έργα του Stieler,
είναι τα πορτρέτα της κόρης του υποδηματοποιού Helene Sedlmayr, της
ηθοποιού Charlotte von Hagn, των δύο Ιρλανδών ερωμένων του Βασιλιά,
Eliza Gilbert (Lola Montez) και Marianna Marquesa Florenzi, αλλά και της
Ελληνίδας καλλονής Κατερίνας «Ρόζας» Μπότσαρη. Της κόρης του οπλαρχηγού της ελληνικής επανάστασης, Μάρκου Μπότσαρη.
Η φτώχεια, ο πόλεμος, η απουσία του πατέρα στιγμάτισαν την παιδική ηλικία της Κατερίνας Μπότσαρη. Η αρπαγή της από τους Τούρκους
μαζί με άλλα γυναικόπαιδα από την Ήπειρο, την έφερε στα τουρκικά
χαρέμια, κάνοντάς την έρμαιο των Σουλτάνων. Η ζωή της κινδύνεψε πολλές
φορές, αλλά απελευθερώθηκε μετά από ανταλλαγή ή εξαγορά των ομήρων από
την οικογένεια Μπότσαρη, και ξαναβρήκε τους συγγενείς της.
Πορτρέτο του Pietro Luchini
Στο νεοσύστατο πλέον ελληνικό κράτος, η βασίλισσα Αμαλία
την πήρε υπό την προστασία της και της έδωσε τον τίτλο της πρώτης
«κυρίας επί των τιμών» της βασιλικής αυλής. Η Κατερίνα Μπότσαρη μπορούσε
έτσι να συμμετέχει ως ακόλουθος στις επίσημες επισκέψεις της
Αμαλίας στις βασιλικές αυλές των διαφόρων κρατών της Ευρώπης. Το 1844, ο βασιλιάς της Βαυαρίας, Λουδοβίκος Α΄την
τίμησε με χρυσό σταυρό ενώ κατά την παραμονή της εκεί απέσπασε τον
θαυμασμό της κοινής γνώμης για το κάλλος της αλλά και για το γεγονός πως
ήταν κόρη του φημισμένου αγωνιστή Μάρκου Μπότσαρη.
Από το ελληνικό Ιστορικό Μουσείο
«Το έτος 1841, και πιθανώς νωρίτερα, η Κατερίνα ανέλαβε μαζί με
την Julia von Nordenflycht τα καθήκοντά της ως Κυρία επί των Τιμών της
βασίλισσας Αμαλίας. Το 1845 νυμφεύτηκε τον ταξίαρχο πρίγκηπα Γεώργιο
Καρατζά, και εξαιτίας πολιτικών μηχανορραφιών αποσύρθηκε λίγο αργότερα
από την αυλή των Αθηνών. Το εντυπωσιακό κάλλος της Κατερίνας αναφέρεται
σε διάφορες γραπτές μαρτυρίες.
Η Julia von Nordenflycht έγραψε πριν την έναρξη του ταξιδιού
της βασίλισσας Αμαλίας στο Μόναχο: ''H βασίλισσα θα φέρει μαζί της και
τη δεσποινίδα Μπότσαρη [...] και το χαριτωμένο κορίτσι από την Ελλάδα
σίγουρα θα αρέσει''.
Ο υπουργός του Μεγάλου Δουκάτου του Oldenbourg, Gunther Jansen
αναφέρει: ''Στην ακολουθία της (Αμαλίας) άνηκε ως Κυρία επί των Τιμών
[...] η Μπότσαρη, η κόρη του ήρωα του Μεσολογγίου- μια νεαρά κυρία
σπάνιου κάλλους, που έφερε αναστάτωση σε αρκετές βόρειες καρδιές
[...]''.....
Ο δε βασιλιάς Λουδοβίκος Α' εντυπωσιασμένος
κι αυτός από την ομορφιά της, ανέθεσε στο ζωγράφο Joseph Stieler να
φτιάξει το πορτραίτο της φορώντας την ενδυμασία ''Αμαλία'' που η πρώτη
βασίλισσα του νεοσύστατου και ανεξάρτητου Ελληνικού Κράτους καθιέρωσε ως
Αυλικό ένδυμα και εθνική γυναικεία φορεσιά, επηρεασμένη από την αστική
ενδυμασία της Πελοποννήσου που συνηθιζόταν τότε και στην Αθηνά, για να
το βάλει στην Πινακοθήκη των Καλλονών της Ευρώπης στο ανάκτορο του στο
Μόναχο.....Λέγεται ότι της έδωσαν το όνομα Ρόζα, αφήνοντας πίσω το
πραγματικό της όνομα, από το ροδοκόκκινο χρώμα του τριαντάφυλλου... που
είχαν τα χείλη και τα μάγουλά της....»
Από το τον κατάλογο της έκθεσης ''Αθήνα- Μόναχο Τέχνη και Πολιτισμός στη νέα Ελλάδα'' που έγινε στην Εθνική Πινακοθήκη το 2000
Πίνακας του Joseph Κarl Stieler
Το 1945 η Ελληνίδα καλλονή παντρεύτηκε τον
αξιωματικό από το Φανάρι, Γιώργο Καρατζά. Έκανε μαζί του τέσσερα παιδιά.
Λέγεται ότι ο άντρας της υπήρξε ιδιαίτερα αυταρχικός και η ίδια δεν
κατάφερε ποτέ να ευτυχίσει μέσα στο γάμο της. Πέθανε πρόωρα, το 1875, έχοντας ήδη χάσει τα δύο από τα τέσσερα παιδιά της. Η ομορφιά της ενέπνευσε καλλιτέχνες και βασιλιάδες, γυναίκες και άνδρες.
Το 1856, η ποικιλία τριαντάφυλλου που πήρε το όνομα της Ρόζας, «Rosa Botsaris», της χάρισε μια θέση στην αιωνιότητα. Η παραδοσιακή φορεσιά της Αμαλίας που υπάρχει στο πορτρέτο του Stieler, βρίσκεται σήμερα στο κτήριο της Παλιάς Βουλής.
Πριν από 44 χρόνια, το πρωί της 9 Αυγ 1978 η Ελλάδα θα
ζούσε παραλίγο την μεγαλύτερη αεροπορική τραγωδία της ιστορίας της, με
το θηριώδες Boeing 747- Jumbo jet που θα έπεφτε στο κέντρο της Αθήνας.
Μέχρι
σήμερα η κατασκευάστρια εταιρεία Boeing θεωρεί ότι το αεροπλάνο
«έπεσε», καθώς σε καμία από τις προσομοιώσεις δεν ήταν εφικτό αυτό που
έκανε ο πιλότος, ο οποίος είχε ήδη 32 χρόνια εμπειρίας.
Σε εκείνη την πρωινή πτήση, το αεροπλάνο μετέφερε 348 επιβάτες και 20-μελές πλήρωμα, καθώς και 150 τόνους καύσιμα.
Ακριβώς
τη στιγμή κατά την οποία απογειωνόταν, έχασε τον υπ' αριθμόν 3 κινητήρα
του, ο οποίος εξερράγη λόγω υπερθέρμανσης των αγωγών ψύξης του
στροβίλου, άρα δεν μπορούσε να φρενάρει, να ματαιώσει την απογείωση και
να σταματήσει.
Οι εμπειρότατοι πιλότοι της
Ολυμπιακής, αμέσως κατάλαβαν την κρισιμότητα της κατάστασης και
επέδειξαν αξιόλογη ψυχραιμία, ενώ παράλληλα και προκειμένου να κρατήσουν
το αεροσκάφος στον αέρα, παραβίασαν σχεδόν κάθε πρωτόκολλο της
κατασκευάστριας εταιρείας Boeing.
Αμέσως μετά την
απογείωση, ο κυβερνήτης Μιγάδης ζήτησε και ανέβασαν τους τροχούς, κάτι
που απαγορεύεται από τις διαδικασίες, προκειμένου να περάσουν τον λόφο
"Πανί" μπροστά από τον αεροδιάδρομο 33R του Ελληνικού, από τον οποίον
πέρασαν ξυστά, μόλις 2,74 μ. υψηλότερα από το σημείο επαφής.
Μόλις
το αεροσκάφος πέρασε επιτυχώς πάνω από τον Λόφο Πανί, ο Κυβερνήτης
παραβίασε κι' άλλη διαδικασία της κατασκευάστριας εταιρείας και
εσκεμμένα το άφησε να απωλέσει λίγο ύψος, προκειμένου να του αυξήσει την
ταχύτητα και έτσι να μπορέσει να το κρατήσει στον αέρα. Εκείνη τη
στιγμή ο Πύργος Ελέγχου Αθηνών απώλεσε την οπτική επαφή με το αεροσκάφος
και υπέθεσε ότι αυτό κατέπεσε στον Άλιμο.
Η
ελαχίστη ταχύτητα ασφαλείας, προκειμένου το αεροσκάφος να παραμείνει
στον αέρα ήταν οι 180 κόμβοι, αυτό βρισκόταν στους 164 κόμβους και ο
καταγραφέας δεδομένων πτήσης έδειξε ως κατώτατη ταχύτητα, τους 158
κόμβους.
Ο Κυβερνήτης Μιγάδης, επέλεξε να κρατήσει
το αεροσκάφος σταθερό και σε οριζόντια θέση, καθώς γνώριζε πολύ καλά την
αεροδυναμική. Δεν μπορούσε να τραβήξει τα χειριστήρια πάνω, ώστε να
ανεβάσει το αεροπλάνο, αλλά αντιθέτως το κόλλησε σε μικρή απόσταση από
το έδαφος (στα 47,85 μ.), για την αύξηση της άνωσης — φαινόμενο που
είναι γνωστό ως “ground effect”.
Οι επιβάτες, στην
πλειονότητά τους Αμερικανοί τουρίστες, νόμιζαν ότι ο πιλότος, το είχε
κάνει εσκεμμένα, προκειμένου να τους δείξει τα Νότια Προάστια,
αντιθέτως, οι κάτοικοι έβλεπαν έκπληκτοι, να ίπταται από επάνω τους, ένα
θηριώδες αεροσκάφος. Επόμενο εμπόδιο, ήταν το φουγάρο της ΔΕΗ στο
Κερατσίνι και τέλος, ανυπέρβλητο εμπόδιο, το Όρος Αιγάλεω.
Τρίτη
παραβίαση στις διαδικασίες της κατασκευάστριας εταιρείας, ήταν ότι ο
Μιγάδης δεν επιχείρησε να το στρίψει, για να μην χάσει την στήριξη και
έτσι να το κρατήσει στον αέρα. Κάθε φορά που επιχειρούσε να το στρίψει,
το αεροσκάφος τρανταζόταν και έτριζε, ένδειξη ότι θα έχανε τη στήριξή
του. Το μέγιστο που μπορούσε να το στρίψει ήταν μόλις δύο μοίρες
αριστερά.
Από την αρχή του συμβάντος ο Κυβερνήτης
Μιγάδης, "θεωρώντας εαυτούς νεκρούς" και στην προσπάθειά του να έχει όσο
το δυνατόν λιγότερα θύματα στο έδαφος, προσπαθούσε να προσκρούσει το
αεροσκάφος επί του Όρους Αιγάλεω, έλεγε, «να το ρίξω τουλάχιστον στο
Αιγάλεω, μήπως και σωθούν οι πίσω επιβάτες και τα Νότια Προάστια».
Αξίζει να αναλογιστούμε μόνο, την πυρκαγιά που θα προκαλούσαν οι 150
τόνοι της φλεγόμενης κηροζίνης στα μέσα του καλοκαιριού, στις 2 η ώρα το
μεσημέρι, με θερμοκρασία 32° C και με υγρασία 29,83 Hg (στα 25,3 μ.).
Αφού
πέρασαν το φουγάρο της ΔΕΗ στο Κερατσίνι, λίγο πριν από το Όρος
Αιγάλεω, στις 14:05 φύσηξε ένα ελαφρό αεράκι που έδωσε στο αεροσκάφος
λίγη άνωση. Σε αυτό συνέβαλε και το γεγονός ότι στο εν τω μεταξύ, από τη
στιγμή της απογείωσης έως τη στιγμή που φύσηξε το αεράκι, το αεροσκάφος
είχε καταναλώσει περί τους 10 τόνους καύσιμα, κάτι το οποίο ελάφρυνε
κάπως το βάρος του αεροσκάφους, έτσι η ταχύτητα άρχισε σταδιακά να
αυξάνεται και όταν αυτή ανέβηκε, ο Κυβερνήτης κατόρθωσε να ανυψώσει
ελαφρώς το αεροσκάφος (στα 91,44 μ.), τόσο ώστε να κατευθυνθεί προς το
Σκαραμαγκά και να καταφέρει να το στρίψει προς τη θάλασσα. Πάνω από τη
θάλασσα και πάλι κατά παράβαση των διαδικασιών, άδειασε από τις
δεξαμενές του αεροπλάνου μόνο μέρος των καυσίμων του (μόλις 130 τόνους)
και κράτησε περίπου 30 τόνους — κι' αυτό γιατί όπως είπε αργότερα,
λυπήθηκε τη δαπάνη τους για την Ολυμπιακή, πριν να επιχειρήσει να το
προσγειώσει.
Με την αφαίρεση των 130 τόνων
κηροζίνης, το αεροσκάφος ελάφρυνε σημαντικά, οπότε πήρε κι' άλλο ύψος,
κατάφερε να αναπτύξει την ταχύτητά του και έτσι το πλήρωμα μπόρεσε να το
στρίψει προς το Καβούρι και εν συνεχεία να το προσγειώσει στο Ελληνικό,
χωρίς κανένα άλλο πρόβλημα.
Οι εργαζόμενοι του Αερολιμένα Ελληνικού που είδαν να επιστρέφει το Boeing από τον Πειραιά δεν το πίστευαν.
Η
άφιξη του αεροσκάφους έγινε σε πανηγυρικό κλίμα. Ο Μιγάδης κατέβηκε από
το αεροπλάνο ανακουφισμένος. Εκεί τον περίμεναν οι δύο του κόρες, τις
οποίες είχε ειδοποιήσει ένας ξάδερφος τους, ο οποίος είδε το αεροπλάνο
να πετάει λίγα μέτρα πάνω από το γήπεδο του Πανιωνίου και τους είπε ότι
παραλίγο να χτυπήσει τον προβολέα του γηπέδου και ότι έπεφτε.
Οι επιβάτες κατάλαβαν την κρισιμότητα της κατάστασης, μόνο όταν το αεροσκάφος προσγειώθηκε και πάλι στο Ελληνικό.
Οι
εμπειρογνώμονες της Boeing, πέταξαν σε προσομοιωτή το συγκεκριμένο
αεροσκάφος, με όλες τις παραμέτρους και λεπτομέρειες της πτήσης, και με
κάθε συνδυασμό το αεροσκάφος έπεφτε, καθώς δεν ήταν δυνατό με τόσο
χαμηλή ταχύτητα να παραμείνει στον αέρα.
Η
κατασκευάστρια εταιρεία Boeing, έχει χαρακτηρίσει το αεροσκάφος Boeing
747-200 SX-OAA ως χαμένο (lost), παρόλο που ο ηρωικός κυβερνήτης της
Ολυμπιακής Σήφης Μιγάδης, κατάφερε να το προσγειώσει με ασφάλεια και
μάλιστα με τη λιγότερο δυνατή επιβάρυνση, τόσο σε ανθρώπινες ζωές όσο
και σε υλικές ζημίες.
Ο Μιγάδης στην εκπομπή του
Κώστα Παπαπέτρου «Μια στις Χίλιες» αφηγείται μετά από αρκετά χρόνια τι
έγινε πραγματικά εκείνη την ημέρα: https://youtu.be/f9YzsO_ZPGI
Το 1972 κυκλοφορεί το εμβληματικό «666», το τρίτο και τελευταίο άλμπουμ των Aphrodite's Child. Τους στίχους στο άλμπουμ γράφει ο Κώστας Φέρρης, ο οποίος γνώριζε τον Βαγγέλη Παπαθανασίου ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του '60. Ο γνωστός σκηνοθέτης, μιλάει στο Newsbomb.gr και ξετυλίγει γνωστές και άγνωστες πτυχές από τη συνεργασία με τον σπουδαίο μουσικοσυνθέτη, μοιράζεται ιστορίες από τις ηχογραφήσεις, θυμάται τη δικαστική διαμάχη του Σταύρου Λογαρίδη με τον Παπαθανασίου με αφορμή το οσκαρικό «Chariots of Fire» και μιλάει για το τέλος της σχέσης τους αλλά και το μεγαλύτερο προσόν του παγκοσμίου φήμης, Έλληνα δημιουργού.
«Τον Βαγγέλη Παπαθανασίου τον ήξερα ήδη από το 1966-1967
όταν γύριζε την ταινία "Ξεφάντωμα με τους Forminx" και σκηνοθέτης ήταν ο
Θόδωρος Αγγελόπουλος με βοηθό του τον Νίκο Παναγιωτόπουλο. Η ταινία
αυτή δεν ολοκληρώθηκε με τον Αγγελόπουλο, παραιτήθηκε σε κάποια φάση και
την ολοκλήρωσε ο Κώστας Λυχναράς.
Η γνωριμία μας διατηρήθηκε και αναθερμάνθηκε
ξανά στο Παρίσι το 1968, όταν ο Παπαθανασίου και ο Ντέμης Ρούσσος ήρθαν
στο Παρίσι το '68 και μπλοκαρίστηκαν που δεν μπορούσαν να περάσουν στο
Λονδίνο, η γνωστή ιστορία που ξέρετε. Ήρθαν και μας βρήκαν λοιπόν τότε σε ένα καφενείο που μαζευόμασταν, το Saint Claude,
δηλαδή ο Άγιος Κλαύδιος. Έχει γράψει και βιβλίο ο Βασίλης Βασιλικός με
τον τίτλο «Καφέ Εμιγκρέκ». Οι πάντες περνούσαν από εκεί, ο Νίκος
Κούνδουρος, ο Στέλιος Ράμφος, όλοι οι Έλληνες του Παρισιού».
Η έναρξη της συνεργασίας Φέρρη - Παπαθανασίου
Ο φίλος μου ο
Πολέ ο σκηνοθέτης, που είχε τελειώσει μια ταινία στη Βραζιλία και είχαμε
γράψει μαζί το σενάριο άλλης που θα ερχόταν μετά, μου λέει ότι θα ήθελε
να δοκιμάσει ροκ μουσική για την ταινία που γύρισε στη Βραζιλία, τον
Άρχοντα του Χρόνου. "Πες εσύ που ξέρεις το ροκ, καμιά ιδέα", μου λέει. "Ο ιδανικός για εμένα είναι ο Βαγγέλης Παπαθανασίου που έχει έρθει με τους Aphrodite's Child και έχουν πετύχει ήδη 2-3 τραγούδια",
του απαντώ και μου λέει να πάμε να τον βρούμε. Πάμε, τον βρίσκουμε, του
δίνει και το σενάριο της ταινίας που είχαμε γράψει μαζί και δεν είχε
γυριστεί ακόμα και του μιλάει για την ταινία που γύρισε στη Βραζιλία. Ο Βαγγέλης ήταν επιφυλακτικός κυρίως με τους Γάλλους όταν δεν είχαν μια κάποια μαρτυρία διασημότητας. Δεν τον ενδιέφεραν πολύ και δεν του άρεσε και η γαλλική κουλτούρα
όπως τη λέγαμε τότε, που ήταν φλύαρη. Μας λέει "Εντάξει θα σας πω αύριο
και θα διαβάσω και το άλλο σενάριο". Δεν ξέρω πώς το διάβασε, γιατί είχε πρόβλημα τότε, όπως είχε και με το αεροπλάνο, έτσι και με το διάβασμα ή και με όποια άλλη μυρωδιά ύποπτη, πάθαινε αλλεργική κρίση. Την άλλη μέρα μου τηλεφωνάει και μου λέει να πάω εγώ να τον βρω. "Κοίταξε να δεις, εγώ με τους Γάλλους δεν μπορώ να συνεργαστώ. Δεν μου αρέσει η φιλολογία τους, δεν με εμπνέουν, τους βρίσκω σαχλούς. Όμως διάβασα το σενάριο και εκεί είδα τη δικιά σου πένα και είναι καταπληκτικό", μου λέει. Τον ρωτάω αν θα μπορούσα να τον βοηθήσω σε κάτι και τότε μου αποκαλύπτει όλο το μυστικό του "666" που δεν είναι πολύ γνωστό για ποιο λόγο έγινε αυτός ο δίσκος».
Η γέννηση του εμβληματικού άλμπουμ «666»
«Οι Aphrodite's Child είχαν υπογράψει συμβόλαιο με τη Philips για τρεις δίσκους. Τους δύο τους είχαν βγάλει, χρωστούσαν ακόμα έναν. Στο μεταξύ όμως είχε δημιουργηθεί προστριβή μέσα στο γκρουπ γιατί ο Βαγγέλης δεν ήθελε να πηγαίνει σε συναυλίες λόγω του αεροπλάνου, ήταν και οι γυναίκες τους που τότε έβαζαν λόγια, έτσι είχαν ψιλοτσακωθεί και πήγαινε προς διάλυση το συγκρότημα. Όμως ο Ντέμης είχε προλάβει και είχε υπογράψει δίσκο για σόλο καριέρα.
Μου
λέει λοιπόν ο Βαγγέλης ότι το συγκρότημα πρόκειται να διαλυθεί και αν
διαλυθεί σε αυτή την κατάσταση, ο μόνος που θα μείνει κερδισμένος θα
είναι ο Ντέμης ο Ρούσσος, αυτός θα κάνει καριέρα. «Θέλω να μου φέρεις μια ιδέα και να μου γράψεις τους στίχους τραγουδιών, για έναν κύκλο τραγουδιών», όπως τα λέγαμε τότε. Μετά μάθαμε τον όρο concept και μάλιστα το "666 είναι" το πρώτο concept άλμπουμ της ροκ μουσικής.
Εμείς κάναμε έναν κύκλο τραγουδιών σαν αυτό που έκανε ο Θεοδωράκης, ο
Χατζιδάκις, ο Ξαρχάκος για να κατοχυρώσουν τα πνευματικά τους
δικαιώματα.
Μου ζητάει λοιπόν να του κάνω έναν κύκλο τραγουδιών με συγκεκριμένο θέμα που μπορεί να είναι και συναυλία-παράσταση που να μπορέσει να αναδείξει εκείνον ως συνθέτη. «Το συγκρότημα πρόκειται να διαλυθεί και θέλω στον τελευταίο δίσκο τουλάχιστον που θα πουλήσει ως Aphrodite's Child να κάνω και εγώ ένα όνομα ως συνθέτης για να ξεκινήσω μια σόλο καριέρα", μου λέει. Αυτό ήταν το αίτημά του, τίποτα άλλο. Του λέω "θα το σκεφτώ και θα σου φέρω μια-δυο προτάσεις".
Πάω την άλλη μέρα και του λέω "έχω σκεφτεί δύο προτάσεις, μην βιαστείς να πάρεις απόφαση, ξέρω ποιο είναι το πιο γαργαλιστικό".
Το ένα ήταν τα Πάθη του Χριστού με την υπόθεση ότι ο Χριστός ήταν ένας
χίπης της εποχής του. Με όλα τα στοιχεία του χιπισμού, τα λουλούδια, την
ομορφιά κλπ. Εδώ θα κάνω μια παρένθεση. Τότε, δεν είχε γραφτεί ακόμα το
"Jesus Christ Superstar". Αυτό είναι το περίεργο και το πιο περίεργο
είναι ότι όταν πήγαμε μετά από δύο χρόνια στο δισκοπωλείο να καμαρώσουμε
το "666" που ήταν κυρίαρχο ως πρωτοεμφανιζόμενο είδαμε δίπλα του
ακριβώς, σε όλο το κατάστημα σκορπισμένο έναν άλλο δίσκο που είχε κάτι
αρχικά μόνο. Και το πιάνει στα χέρια του ο Βαγγέλης και λέει "Δεν είναι δυνατόν την πατήσαμε, αυτό λέγεται Jesus Christ Superstar". Του απαντώ "δεν την πατήσαμε εμείς κάναμε το 666".
Δεν του άρεσε αυτή η ιδέα και του λέω και το άλλο. Το άλλο ήταν η Αποκάλυψη του Ιωάννη ιδωμένη
μέσα από τη σύγχρονη μυθολογία της επανάστασης του Μάη του '68, του
χιπισμού, της ροκ έξαρσης, γενικά της επανάστασης και της αλλαγής
πολιτισμού. Τα έργα διακηρύσσουν αυτή την αλλαγή, του αιώνα του Υδροχόου
και αυτή η εποχή είναι αποκαλυπτική. Άρα παρακολουθούμε τα επεισόδια
που αναφέρει ο Ιωάννης στην Αποκάλυψη ένα-ένα, τα αναλύουμε, τα κάνουμε
τραγούδια είτε χορευτικά ή ορχηστρικά και βάζουμε και έναν μονόλογο να
εξηγεί.
Του αρέσει και μου λέει "πάμε να το κάνουμε!". Εδώ τώρα υπάρχει ένα σημείο που δεν έχει ειπωθεί, μια φορά το έχω αναφέρει.
Εμένα με πιάνει πανικός. Σκέφτομαι θα γράψω στα αγγλικά στίχους και
λιμπρέτο για μια παράσταση που θα δοθεί κάποτε σε ένα τσίρκο. Δεν ξέρω
από πού να το πιάσω, ποιο είναι το νήμα, το θέμα. Πάω στο καφενείο μας
βρίσκω τον Τσαρούχη που ήταν πολύ αγαπητός μου φίλος από το 1953 και του
λέω "Γιάννη την έχω πατήσει". Με ρωτάει τι έγινε και του εξηγώ
ότι ο Βαγγέλης μού παρήγγειλε να κάνω ροκ ορατόριο την Αποκάλυψη του
Ιωάννη. Βάζει τα γέλια ο Γιάννης επειδή κατάλαβε ότι δεν ξέρω από πού να
το πιάσω και μου δίνει το κλειδί του έργου. Ποιο είναι το κλειδί; Από
όλο αυτό τον συρφετό και τη διαμάχη που γίνεται ανάμεσα στο καλό και το
κακό, τους αγγέλους και τους διαβόλους, τη φύση και τον άνθρωπο, εσύ δεν
θα πάρεις θέση ούτε με το καλό ούτε με το κακό. Η θέση σου είναι αυτή η
τρίτη εκλεκτή δύναμη, οι 144 χιλιάδες, οι ασπροφορεμένοι που
εγκαταλείπουν αυτό τον κόσμο και ανεβαίνουν στο βουνό περιμένοντας να
ισοπεδωθεί η γη. Όταν πια αλληλοσκοτωθούν και δεν υπάρχει τίποτα, θα
κατεβούν από το βουνό και θα εγκαταστήσουν τη νέα επουράνια Ιερουσαλήμ.
Αυτό με ξεμπλοκάρισε και πάω στον Βαγγέλη και του λέω "Πάμε όποτε θες!". Ξεκινάμε αμέσως, έχει κλείσει στούντιο, τα πάντα».
Στο στούντιο - οι τεταμένες σχέσεις του γκρουπ
«Μπαίνουμε στο στούντιο και κάνουμε συγχρόνως μουσική, στίχους και
λιμπρέτο. Στο στούντιο πρέπει να μείναμε παραπάνω από έξι μήνες, δεν
έχει ξαναγίνει αυτό! Η Phillips πλήρωσε το μεγαλύτερο κονδύλι για
ηχογράφηση που είχε γίνει έως τότε.
Εγώ για να μπορέσω να κερδίσω χρόνο εγκαταστάθηκα στο σπίτι του Βαγγέλη,
κοιμόμουν κάτω στα μαξιλάρια για να είμαστε μαζί μετά τη δουλειά και να
γράφουμε τα επόμενα τραγούδια και τα επόμενα μουσικά. Μένω στο σπίτι
του πάνω από δυόμισι μήνες.
Ο Βαγγέλης είχε ένα πάρα πολύ μεγάλο προσόν, ως μουσικός παραγωγός κυρίως, με την έννοια του δημιουργού όχι του χρηματοδότη. Του ανθρώπου που έχει ιδέες πάνω στη μουσική και κατευθύνει, του σκηνοθέτη
ας πούμε. Αυτό το ταλέντο το είχε λοιπόν αλλά ήθελε πολύ να αξιοποιήσει
και το ταλέντο, τις ικανότητες ενός πραγματικού σκηνοθέτη, του
οπτικοακουστικού. Ο Βαγγέλης έβγαζε από τους συνεργάτες του
καινούριες ιδέες, τον καλύτερό τους εαυτό, τα αξιοποιούσε, τα αφομοίωνε,
και τα έβαζε μέσα στη μουσική του.
Κάποια στιγμή με
είχε ρωτήσει, τι όργανο ήθελα να μπει και του είπα τρομπέτα. Και μπήκε η
τρομπέτα. Είχαμε τέτοιου είδους συνεργασία. Άλλη στιγμή βγαίνει και ο
πρώτος δίσκος του Ράι Κούντερ που είναι ένα από τα μεγαλύτερα μου
ινδάλματα. Εγώ είμαι πολύ εντυπωσιασμένος και βάζω στον Βαγγέλη να
ακούσει ένα κομμάτι από αυτά που είχε στον πρώτο του δίσκο. Το ακούει,
ενθουσιάζεται και μου λέει ότι θα κάνουμε κάτι ανάλογο. Θέλω να πω ότι η συνεργασία μας ήταν με συνεχή αλληλεπίδραση.
Και στο στούντιο μέσα παίζω αναγκαστικά και έναν άλλο ρόλο. Επειδή είναι τσακωμένοι έρχονται με κατεβασμένα τα μούτρα και τραβάει ο καθένας με τη γυναίκα του σε άλλη γωνία. Δεν λένε ούτε καλημέρα.
Και όταν ο Βαγγέλης είναι έτοιμος να πάμε για ηχογράφηση, βάζει εμένα
να τους φωνάξω. Αυτοί όμως όταν μπαίνουν στο στούντιο και πιάνουν τα
όργανα και παίζουν, εγώ απέξω τους βλέπω να ενθουσιάζονται, να γελάνε,
να μιλάνε μεταξύ τους. Μόλις τελειώνουν και βγαίνουν έξω ξανά μούτρα!
Εκεί δεν το άντεξα, τους μαζεύω μια μέρα και βάζω τις φωνές! Τους βρίζω
κυριολεκτικά. Και τους εξηγώ ότι δεν μπορούμε να πάμε ως το τέλος έτσι
με έναν τέτοιο δίσκο. Γιατί έχω καταλάβει ότι πάει να γίνει ένας πολύ
σοβαρός δίσκος. Και έτσι έχω το καμάρι να λέω ότι τους έσπασα την
ψυχράδα που είχαν στο στούντιο και από εκεί και πέρα τα πράγματα πήγαν
πολύ ομαλά.
Μια σύγκρουση γίνεται επίσης όταν αποκαλύφθηκε ότι το
χιτ του δίσκου, ο Βαγγέλης το προορίζει για τον Λουκά Σιδερά και όχι
για τον Ντέμη Ρούσσο, κατά κάποιο τρόπο είναι σαν να τον υποβαθμίζει.
Βέβαια του είχε δώσει το "Babylon", το πρώτο κομμάτι το οποίο είναι πολύ δυνατό, όπως και το "The Four Horsemen. Αλλά το χιτ είναι το τελευταίο τραγούδι, ο επίλογος το οποίο αναφέρεται και στη διάλυση του συγκροτήματος.
Ότι μετά από αυτό το δίσκο εμείς διαλυόμαστε. Όταν το βλέπει στην πράξη
ο Ντέμης στεναχωριέται πολύ και αρχίζουν μια διαμάχη. Του λέει ο
Βαγγέλης ότι "ωραία θα το τραγουδήσεις και θα δεις μόνος σου ότι δεν σου πάει".
Μπαίνει ο Ντέμης στο στούντιο, προσπαθεί πράγματι να το τραγουδήσει
αλλά είναι γραμμένο με τέτοιο τρόπο που δεν εξυπηρετεί τη φωνή του, και
έτσι συμφωνεί να το πει ο Λουκάς.
Μια άλλη ιστορία είναι ότι στις ηχογραφήσεις της Ειρήνης Παπά,
ο Βαγγέλης παθαίνει πλάκα. Αρπάζει ένα τύμπανο, βάζει πάνω κάτι
κατσαρόλες και κάτι ζαρζαβατικά και μπαίνει σιγά στο στούντιο και
αρχίζει και χτυπάει με το τύμπανο. Ο Βαγγέλης είναι στα τύμπανα τα ξερά, όχι ο Λουκάς Σιδεράς».
Το σαλέπι
«Συνεχώς είχαμε μια αίσθηση του χιούμορ πάνω στο έργο και αυτό είναι κάτι που δεν αναγνωρίστηκε σχεδόν ποτέ. Εμείς γελάγαμε συνέχεια, δεν είναι ένα σοβαρό έργο,είναι μια αυτοσαρκαζόμενη σάτιρα της Αποκάλυψης. Αλλά κυριάρχησε το μυστήριο των συνομωσιολόγων που προσπαθούν μέχρι σήμερα να αποκρυπτογραφήσουν τα μυστικά του "666". Κανένα μυστικό δεν υπάρχει! Για παράδειγμα, είχανε γράψει ότι ο δίσκος έγινε υπό την επήρεια του LSD, το διασημότερο μυστικό που αποκαλύφθηκε από εμένα είναι ότι αυτός ο δίσκος έγινε κάτω από την επιρροή του salep! Δηλαδή το σαλέπι!
Μέχρι και πρόσφατα υπάρχουν άνθρωποι που ψάχνουν να βρουν τι σόι
ναρκωτικό είναι αυτό το salep και φυσικά όταν με ρώτησαν τους έστειλα τη
φωτογραφία ενός Τούρκου σαλεπιτζή για να καταλάβουν ότι είναι ένα
αθωότατο ρόφημα».
Μετά το «666»
«Μετά από αυτό τον δίσκο, νοικιάσαμε μια σουίτα οι δυο μας στο "Ζορζ Σενκ", το πολυτελέστερο ξενοδοχείο του Παρισιού, στο οποίο έμενε ο Σαλβαντόρ Νταλί, όπου εγκατασταθήκαμε οι δυο μας για να σχεδιάσουμε το επόμενο έργο που θα κάναμε.
Αυτό το έργο ήταν μια παραλλαγή πάνω στην "Κυρία με τις Καμέλιες" του
Δουμά και στην τραβιάτα του Βέρντι. Με τη διαφορά ότι το πρόβλημα δεν θα
ήταν η φυματίωση, αλλά τα ναρκωτικά. Ένα love story λοιπόν που μάλιστα
του είχαμε δώσει τίτλο "Flower Lady". Είχαμε προχωρήσει
αρκετά στο σενάριο αλλά ξαφνικά μάθαμε ότι γυρίστηκε στο Χόλιγουντ το
"Love Story" το οποίο είχε το ίδιο θέμα και έτσι χάσαμε την πρωτιά.
Από
εκεί και πέρα κάναμε κάποια άλλα σχέδια και μάλιστα δοκιμάσαμε ένα
τραγούδι για τον πόλεμο του Βιετνάμ το οποίο ήταν συγκλονιστικό, αλλά στο μεταξύ τσακωθήκαμε για οικονομικούς κυρίως λόγους και όταν με φώναξε ο Λυκουρέζος να του δώσω τα δικαιώματα του είπα "όχι προτιμώ να μην το βγάλω ποτέ!".
Στη συνέχεια πήγαν ομαλά τα πράγματα, είχαμε σχεδιάσει κιόλας τον Μάη
του '68 που ήταν δική μου ιδέα, αλλά εγώ είχα γυρίσει στην Ελλάδα και
τον έκανε μόνος του».
Η επίδραση του «666» στον Βαγγέλη Παπαθανασίου
«Πολλά από αυτά που έκανε μετά ο Βαγγέλης, είχαν την πηγή τους στο "666".
Δηλαδή ο Βαγγέλης δεν είχε καμία σχέση ούτε με τη μεταφυσική ούτε με
τον εσωτερισμό, τη φιλοσοφία κλπ. Από το "666" άρχισε να ενδιαφέρεται
και από εκεί και πέρα αγάπησε -εκ των υστέρων- τον Μάη του '68 και -εκ
των υστέρων- ανακάλυψε κάποιους Έλληνες φιλοσόφους κλπ.. Όλα αυτά μετά
το "666"».
Βαγγέλης Παπαθανασίου και Σταύρος Λογαρίδης, η δικαστική διαμάχη για τους «Δρόμους της Φωτιάς»
«Εγώ επανειλημμένα συνεργάστηκα με τον Σταύρο Λογαρίδη και κάποια στιγμή μετά τη "Φόνισσα" κάναμε το σίριαλ τη "Μενεξεδένια Πολιτεία".
Ο Σταύρος μένει σπίτι μου και δουλεύουμε με το συνθεσάιζερ που είχα στο
Λονδίνο. Ετοιμάζουμε να κάνουμε τις "Βάκχες" για τον κινηματογράφο, μια
παραγγελία του Γιώργου Τζαβέλλα. Τελικά η ταινία δεν ευοδώθηκε. Μας
μένει όμως ένα μοτίβο που έκανε ο Σταύρος. Του είχα δώσει για πρότυπο
ένα εντελώς άσχετο τραγούδι, ένα της Θράκης που λέει ο Χρόνης Αηδονίδης
το "Τρία Καράβια Πάνε" και προέκυψε το μοτίβο που χρησιμοποιήσαμε στη
"Μενεξεδένια Πολιτεία". Έρχεται η παραγγελία για το σίριαλ και του λέω
φέρε για τη μουσική τίτλων το μοτίβο αυτό. Γίνεται το σίριαλ και δεν
μένει τελικά τίποτα στα χέρια μας εκτός από κάτι κασέτες που είχε
φυλάξει ο παραγωγός.
Εγώ βγάζω ένα αντίγραφο στον Σταύρο και του
το δίνω μαζί με συστατική επιστολή για να τον ακούσει και να τον δει ο
Βαγγέλης αν θέλουν να συνεργαστούν. Γιατί ξέρω ότι δεν είναι αποκομμένος
ο Βαγγέλης, ακούει , έχει δουλέψει και με τους Socrates. Πηγαίνει ο
Σταύρος με την κασέτα, την ακούει ο Βαγγέλης, του αρέσει και ηχογραφούν
διάφορα κομμάτια. Ο Σταύρος ισχυριζόταν ότι ηχογράφησαν και τη "Μενεξεδένια Πολιτεία", ο Βαγγέλης έλεγε το αντίθετο, αλλά αυτό είναι κάτι που δεν θα το μάθουμε ποτέ...
Το
θέμα είναι ότι όταν βγαίνει το "Chariots of Fire" (Οι Δρόμοι της
Φωτιάς) και το ακούμε, λέμε και εγώ και ο Σταύρος ότι κάπου το έχουμε
ξανακούσει. Ο δε Σταύρος μου λέει ότι είναι κλασικό κομμάτι. Κλασικό
τους βγήκε γιατί στην πρόχειρη ηχογράφηση που κάναμε για τη "Μενεξεδένια
Πολιτεία" έπαιζε στο όργανο μια κλασική πιανίστρια, η Ράντι ΜακΚίλο
Άντριους που ήταν και το κορίτσι του Σταύρου εκείνη την εποχή. Περνούν
τα χρόνια, βγαίνει το "Chariots of Fire", εμείς γράφουμε κάτι άλλο και
πάμε στη Phillips για να βγάλουμε το σάουντρακ. Και μας βγαίνει κοντό.
Λέμε να συμπληρώσουμε με κάτι άλλο. Και σκεφτόμαστε το μοτίβο από τη
"Μενεξεδένια Πολιτεία". Φέρνει τις κασέτες παραγωγός στον βοηθό μου, ο
οποίος εκείνη τη στιγμή ακούει ραδιόφωνο το οποίο παίζει τους "Δρόμους
της Φωτιάς" και με παίρνουν τηλέφωνο μέσα στα μεσάνυχτα. Έτσι ξεκίνησε
το θέμα...
Στη δίκη που γίνεται, ο Βαγγέλης έχει κάνει στούντιο το
δικαστήριο, όργανα, μηχανήματα, δέκτης τηλεόρασης. Είμαι και εγώ
μάρτυρας και περιγράφω στο δικαστήριο όλο το ιστορικό. Φροντίζω να μην
κατηγορήσω σε τίποτα τον Βαγγέλη και όταν με ρατάει ο δικηγόρος του
Βαγγέλη πώς συνθέτει στην πράξη τη μουσική και αν έχει ανάγκη να
αντιγράψει άλλους, λέω "κατηγορηματικά όχι! Πιστεύω όμως ότι έγινε
από λάθος. Ο κύριος Παπαθανασίου κυκλοφορεί με ένα μαγνητόφωνο στο χέρι
και ένα μικρόφωνο και όταν έχει μια ιδέα πατάει το κουμπί να την
ηχογραφήσει. Όταν πάει στο σπίτι, βγάζει την κασέτα και τη ρίχνει σε ένα
συρτάρι.Πιστεύω λοιπόν ότι όταν ο Λογαρίδης ηχογράφησε ή του
άφησε την κασέτα με τη "Μενεξεδένια Πολιτεία" την έβαλε στο συρτάρι αυτό
και όταν ήρθε η ώρα να γράψει μουσική για την ταινία, άνοιξε το
συρτάρι, πήρε μια κασέτα και έτυχε να είναι αυτή, νομίζοντας ότι ήταν
δική του". Γιατί πραγματικά έμοιαζε με μουσική Βαγγέλη
Παπαθανασίου. Αυτό δεν τον εκτίμησε ο Βαγγέλης δεν το θεώρησε αρκετά
πειστικό. Ήθελε να πω κατηγορηματικά ότι δεν είχε καμία σχέση.
Τελικά η απόφαση είναι μεσοβέζικη και απαλλάσσεται λόγω του ότι δεν απεδείχθη επαρκώς
ότι ο Παπαθανασίου είχε πρόσβαση στο κομμάτι του Λογαρίδη. O Σταύρος
είχε στεναχωρηθεί πάρα πολύ. Όπως και να έχει, στην τέχνη, στη μουσική
δεν υπάρχει παρθενογένεση».
Η τελευταία επικοινωνία
«Πριν από αυτό το γεγονός, είχα
μιλήσει μαζί του, όταν πήρε το βραβείο Όσκαρ. Εγώ είμαι τότε στη
Μεσημβρινή. Μια δημοσιογράφος, λίγο άσχετη παίρνει τον Βαγγέλη στο
Λονδίνο για να τον ρωτήσει για το Όσκαρ και να του κάνει συνέντευξη.
Τηλεφωνεί η κοπέλα στο Λονδίνο και του λέει "Με συγχωρείται κύριε Βαγγέλη, για ποιο έργο πήρατε το Όσκαρ;". Γίνεται
έξαλλος ο Βαγγέλης και της το κλείνει κατάμουτρα! Με παίρνει μεσάνυχτα ο
Παναγιώτης Λαμπρίας και με παρακαλάει να τους σώσω από την γκάφα που
έκαναν. Μου ζητάει να πάρω εγώ τον Βαγγέλη και να τους δικαιολογήσω. Τον
παίρνω στο τηλέφωνο και πράγματι μου λέει μερικά πράγματα, του κάνω
συνέντευξη και δημοσιεύεται στη Μεσημβρινή.
Αυτή είναι η τελευταία φορά που μιλήσαμε. Μετά από εκεί δεν συναντηθήκαμε καν, εκτός από μια φορά που φρόντισε να αλλάξει δρόμο».
Επίλογος
«Ο Βαγγέλης ήταν μεγάλος δημιουργός με την έννοια του δημιουργού-παραγωγού. Το κύριο προσόν του ήταν στην παραγωγή του ήχου, στη σκηνοθεσία του ήχου. Για εμένα ήταν από τους καλύτερους του κόσμου. Και το είπα και στη δίκη ότι για εμένα είναι ο σημαντικότερος και καλύτερος μουσικός παραγωγός στον κόσμο. Λυπήθηκα πραγματικά για τον Βαγγέλη όπως και για τον Σταύρο Λογαρίδη...
"Την έγδυσαν, την έδεσαν πίσω από ένα τζιπ και την έσερναν για να μαρτυρήσει που έκρυβε τους στρατιώτες"
Στη
μάχη της Λαπήθου στις 6 Αυγούστου 1974, 12 στρατιώτες αποκόπηκαν και
έμειναν εγκλωβισμένοι πίσω από τις εχθρικές γραμμές. Αυτούς τους
στρατιώτες εντόπισε η 74χρονη τότε Κυρία Ευφροσύνη Προεστού. Τους έκρυψε
σε μια μικρή σπηλιά δίπλα στο σπίτι της και τους φρόντιζε για έναν
ολόκληρο μήνα κάτω από τα βλέμματα των πολυάριθμων Τούρκων που
βρίσκονταν ήδη μέσα στη Λάπηθο. Οι Τούρκοι την υποψιάστηκαν και άρχισαν
να την ανακρίνουν. Υπέστει φρικτά βασανιστήρια.
Πέρα
από τους άγριους ξυλοδαρμούς στο Κάστρο της Κερύνειας, τους τεχνητούς
πνιγμούς στην θάλασσα, τα βάναυσα κτυπήματα με το κομμένο σχοινί της
καμπάνας, το οποίο έκοψαν κι έδεσαν κόμπους για να είναι πιο επώδυνα τα
πλήγματα, η πιο εξευτελιστική δοκιμασία που την υπέβαλαν, ήταν η
βασανιστική διαπόμπεψη στους δρόμους της Λαπήθου:
Την
έγδυσαν, την έδεσαν πίσω από ένα στρατιωτικό τζιπ και την έσερναν στην
άσφαλτο μέχρι που το δέρμα της από τις πληγές έγινε κατακόκκινο από τα
αίματα… Κι όμως η κυρά της Λαπήθου άντεξε. Της έβγαλαν τον σταυρό από το
λαιμό και της ζητούσαν να τον φτύσει. Η αλύγιστη Κυρά δεν έσπασε και
δεν αποκάλυψε ποτέ που έκρυβε τα παιδιά της. Παρά τον διασυρμό, δεν της
πήραν ούτε μια λέξη από το στόμα της.
ΔΕΝ ΠΡΟΔΩΣΕ !
Η Κυρά και τα 12 παλικάρια της επέζησαν.
Οι
στρατιώτες που γλίτωσε την είχαν σαν δεύτερη μητέρα τους, σαν
προστάτιδα Παναγιά. Ήταν η πρώτη που φιλούσε τα στέφανα τους όταν
παντρεύονταν. Την φιλοξενούσαν εκ περιτροπής στα σπίτια τους για μερικές
εβδομάδες ο καθένας. Κι όταν απεβίωσε το 1993 σε ηλικία 90 ετών, οι 12
στρατιώτες, τα παιδιά της, έστησαν την προτομή της μπροστά στο οδόφραγμα
του Λήδρα Πάλας, για να ατενίζει τον σκλαβωμένο Πενταδάκτυλο.
«Το ότι ζούμε σήμερα, το χρωστάμε στην κυρά Φροσύνη», λένε.
Οι στρατιώτες που ανήκαν τρείς στο 256 ΤΠ και οι άλλοι εννιά στο 286 ΜΤΠ είναι οι:
Πανίκος Παραλιμνίτης,
Κώστας Καστελλανής,
Γιώργος Χριστοφή,
Στέλιος Θεοδούλου,
Κούλλης Κυριάκου,
Νίκος Παπαναστασίου,
Παύλος Νικολάου,
Ανδρέας Γρηγορίου,
Νίκος Νικολάου,
Πολύκαρπος Πέτρου,
Αντώνης Φιλίππου και
Γιώργος Παπανικολάου.
Η
Κυρία Ευφροσύνη αρνιόταν πεισματικά να δώσει συνέντευξη για πολλά
χρόνια κι όταν επιτέλους και μετά από πίεση δέχτηκε, η τελευταία φράση
της ήταν: «Εγώ ότι έκαμα, το έκαμα για να έχω ένα καλό απέναντι στον
Θεό!»
Επάξια πήρε τον τίτλο ευγνωμοσύνης "Η Κυρά τής Λαπήθου".
Τα Κυπριακά Ταχυδρομεία στις 6 Μαϊου, 2021, κυκλοφόρησαν την αναμνηστική σειρά «Η Κυρά της Λαπήθου Ευφροσύνη Προεστού».
Προς
τιμήν της έχει αφιερωθεί η οδός Ευφροσύνης Προεστού, που είναι πάροδος
της οδού Λαπήθου, δίπλα στο Πάρκο της Κερύνειας, στην συνοικία
Παρισινός, στην περιοχή Εγκωμή στη Λευκωσία.
